به گزارش خبرنگار گروه سیاسی پایگاه خبری تحلیلی «گلستان ما» - علی منصوری‌رضی؛ خانه احزاب گلستان در نامه‌ای به فرماندار گرگان، خواستار برگزاری فراخوان «صلح شرافتمندانه» در هفته دولت شده است.

اما پیش از ورود به این بحث، یک پرسش اساسی مطرح است: صلح شرافتمندانه دقیقاً به چه معناست و تجربه تاریخی ایران از توافق و اعتماد به آمریکا چه می‌گوید؟

صلح در معنای عمومی، توافق برای پایان دادن به اختلاف و جلوگیری از منازعه است؛ اما «شرافت» مفهومی فراتر از توافق سیاسی دارد و با عزت، پایبندی به اصول و وفای به عهد گره خورده است. بنابراین پرسش اصلی این است که آیا طرف مقابل نیز به چنین اصولی پایبند است؟

تجربه الجزایر؛ آمریکا به تعهداتش عمل کرد؟

در توافق الجزایر، ایران و آمریکا تعهداتی را پذیرفتند؛ از جمله عدم مداخله در امور ایران و حل‌وفصل برخی دعاوی و مسائل مالی. اکنون پس از دهه‌ها، پرسش این است که آیا همه تعهدات طرف آمریکایی عملی شد؟

این نخستین تجربه‌ای نیست که مسئله اعتماد به آمریکا را به چالش کشیده است.

در دولت هاشمی رفسنجانی نیز تلاش‌هایی برای حل برخی اختلافات و ایجاد گشایش در روابط صورت گرفت. آزادی گروگان‌های آمریکایی در لبنان با امید به تغییر رفتار آمریکا همراه شد، اما نتیجه مورد انتظار تهران حاصل نشد.

در دولت اصلاحات نیز ایران در موضوع افغانستان همکاری گسترده‌ای با آمریکا داشت. با این حال، اندکی بعد دولت جورج بوش، ایران را در سخنرانی معروف خود در سال ۱۳۸۰ در فهرست «محور شرارت» قرار داد.

این تجربه‌ها یک سؤال روشن ایجاد می‌کند: اگر همکاری و حسن نیت ایران قرار است زمینه‌ساز صلح باشد، چرا در مقاطع مختلف با افزایش فشار و تهدید آمریکا مواجه شده‌ایم؟

برجام؛ نمونه‌ای برای آزمون اعتماد

برجام نیز یکی از مهم‌ترین نمونه‌های معاصر است. ایران بخش مهمی از تعهدات هسته‌ای خود را اجرا کرد و در مقابل، انتظار داشت تحریم‌ها کاهش یابد و گشایش اقتصادی ایجاد شود.

اما خروج دولت ترامپ از برجام و بازگشت تحریم‌ها، این توافق را با بحران جدی مواجه کرد.

از این منظر، منتقدان مذاکره با آمریکا می‌پرسند: وقتی یک توافق بین‌المللی با خروج یک‌جانبه آمریکا عملاً زیر سؤال رفت، چه تضمینی وجود دارد که توافق بعدی متفاوت باشد؟

مسئله اصلی؛ صلح یا تضمین صلح؟

بحث بر سر مخالفت با صلح نیست. هیچ جامعه‌ای از جنگ استقبال نمی‌کند. مسئله، تفاوت میان صلح پایدار و توافقی شکننده است.

اگر منظور از «صلح شرافتمندانه» پایان جنگ، حفظ تمامیت ارضی، تأمین منافع ملی و تضمین امنیت ایران باشد، این هدف می‌تواند موضوع یک گفت‌وگوی جدی ملی باشد.

اما اگر این عنوان به معنای اعتماد بدون تضمین، نادیده گرفتن تجربه‌های گذشته یا امتیازدهی یک‌طرفه باشد، منتقدان حق دارند درباره هزینه‌های آن سؤال کنند.

خانه احزاب گلستان اکنون باید به افکار عمومی توضیح دهد که دقیقاً از «صلح شرافتمندانه» چه تعریفی دارد.

آیا این صلح بر مبنای تضمین‌های متقابل است؟

آیا تجربه توافق الجزایر، مذاکرات افغانستان و برجام در طراحی آن لحاظ شده است؟

آیا طرف مقابل برای پایبندی به تعهداتش تضمین قابل اتکایی ارائه خواهد کرد؟

و مهم‌تر از همه، مرز میان صلح عزتمندانه و امتیازدهی یک‌طرفه کجاست؟

جمله «صلح شرافتمندانه» در ظاهر زیباست؛ اما شرافت در سیاست خارجی تنها با واژه‌ها سنجیده نمی‌شود، بلکه با وفای به عهد، تضمین تعهدات و حفظ منافع ملی معنا پیدا می‌کند.

از این رو، پیش از آنکه فراخوانی برای «صلح شرافتمندانه» منتشر شود، بهتر است یک گفت‌وگوی شفاف درباره معنای این واژه، الزامات آن و تجربه توافق‌های گذشته شکل بگیرد.

صلح، زمانی شرافتمندانه است که عزت، امنیت و منافع ملی را قربانی نکند.